Η ψηφιακή εκτύπωση μεγάλου μεγέθους αποτελεί τη λύση για την εκτύπωση σχεδόν κάθε υλικού, αλλά η διαχείριση της εμφάνισης του χρώματος μπορεί να αποδειχθεί πρόκληση. Ο Paul Lindström αναλύει τους περιορισμούς για κάποια εκτυπωτικά υποστρώματα και τους συνδυασμούς μελανιών που θα σας βοηθήσουν να επιτύχετε ένα ικανοποιητικό τελικό αποτέλεσμα.

Η διακόσμηση εσωτερικών χώρων είναι ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους επιχειρηματικούς τομείς της ψηφιακής εκτύπωσης, από τη στιγμή που ένας σχεδιαστής ή έμπορος μπορεί να παράξει προσωποποιημένα προϊόντα με μικρό τιράζ χωρίς τις επιβαρύνσεις που συνοδεύουν τη συμβατική εκτύπωση, όπως π.χ. τα υψηλά αρχικά κόστη. Η ψηφιακή εκτύπωση έχει ξεπεράσει τα περισσότερα από τα αρχικά προβλήματα σχετικά με την ποιότητα, και σήμερα μπορεί να προσφέρει ανώτερη ποιότητα, για παράδειγμα στην απόδοση φωτογραφικών εικόνων, σε σχέση με την συμβατική μεταξοτυπία. Όμως με όλες τις εκτυπωτικές μεθόδους, κάθε είδος υποστρώματος, όπως υφάσματα, ξύλο, μέταλλο, γυαλί ή χαρτί, χρειάζεται το κατάλληλο είδος μελανιού. Στην ψηφιακή εκτύπωση το μελάνι καθορίζει το είδος του ψηφιακού εκτυπωτή που θα χρησιμοποιηθεί. Και για επιτύχουμε μια μεγάλη γκάμα χρωμάτων, η απλή τετραχρωμία μπορεί να μην επαρκεί.

Φωτογραφικές εικόνες και διανυσματικά γραφικά

Υπάρχουν δύο κύριες κατηγορίες γραφικών αλλά και οι δύο είναι χρωματικά διαχειρίσιμες. Λογότυπα, μοτίβα και γραμμικές εικονογραφήσεις κατά κανόνα δημιουργούνται και αποθηκεύονται ως διανυσματικά γραφικά και ως εκ τούτου μπορούν να μεγεθυνθούν ελεύθερα, χωρίς απώλεια ποιότητας. Τα διανυσματικά γραφικά είναι συνήθως μονοχρωματικά και πολλές φορές χρησιμοποιούν spot (έξτρα) χρώματα, για παράδειγμα Pantone. Αυτή είναι η πρώτη πρόκληση για την παραγωγή ψηφιακών εκτυπώσεων μεγάλου μεγέθους: πως να μετατρέψουμε αυτά τα spot χρώματα στα ανάλογα ποσοστά της τετραχρωμίας. Και ενώ πολλά είδη εσωτερικής διακόσμησης, όπως οι ταπετσαρίες, παραδοσιακά αποτελούνται από μοτίβα στοιχείων που το καθένα χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο spot χρώμα όταν τυπώνεται στη συμβατική μεταξοτυπία, αυτό μπορεί να μην είναι εφικτό στην ψηφιακή εκτύπωση. Σαν σχεδιαστές θα πρέπει να γνωρίζετε ότι ο χρωματικός χώρος CMYK μπορεί να αποδώσει περίπου 65-70%  των spot χρωμάτων, ανάλογα με το υπόστρωμα και το μελάνι. Εάν δουλεύετε με spot χρώματα και πρέπει να μετατρέψετε υπάρχοντα σχέδια σε δυνάμεις τετραχρωμίας, θα πρέπει να αποδεχθείτε το γεγονός ότι κάποια από αυτά τα spot χρώματα δεν μπορούν να αποδοθούν με 100% ακρίβεια μόνο με CMYK.

Ελέγχοντας την ακριβή απόδοση του χρώματος

Ο τρόπος να ελέγξετε εάν οι δυνάμεις CMYK που χρησιμοποιείτε αντιστοιχούν ακριβώς στο spot χρώμα είναι να μετρήσετε τα χρώματα με ένα φασματοφωτόμετρο. Η μονάδα χρωματικής απόκλισης ονομάζεται ΔΕ (Δέλτα Ε) και ιδανικά το αναπαραγόμενο χρώμα δεν θα πρέπει να αποκλίνει περισσότερο από 2,5 ΔΕ αλλιώς θα παρατηρήσουμε μια μικρή αλλαγή στην απόχρωση. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα πουν ότι όταν η χρωματική διαφορά ξεπερνά το ΔΕ 5, τότε δεν έχουμε πια το σωστό χρώμα. Αλλά όλα αυτά εξαρτώνται από το αν ο θεατής έχει χρωματική αντίληψη πάνω από το μέσο όρο. Περισσότερα γι’ αυτό παρακάτω.

Πολλά, αλλά όχι όλα τα spot χρώματα μπορούν να αποδοθούν με ακρίβεια μέσω της τετραχρωμίας. Εάν χρειάζεται να αποδώσετε όλα τα spot χρώματα με ακρίβεια στην ψηφιακή εκτύπωση μεγάλου μεγέθους, θα πρέπει να το ελέγξετε με τον εκτυπωτή που συνεργάζεστε.  Θα πρέπει να έχουν εκτυπωτή εκτεταμένου χρωματικού εύρους με την προσθήκη των χρωμάτων Orange, Green και Violet (Πορτοκαλί, Πράσινου και Βιολέ/Ιώδους), όπως σε αυτή τη χρωματική σκάλα της Pantone.

Εάν πρόκειται να παράξετε είδη εσωτερικής διακόσμησης που χρησιμοποιούν ένα ή περισσότερα spot χρώματα, θα πρέπει να επιβεβαιώσετε με τον εκτυπωτή με τον οποίο συνεργάζεστε το αν μπορεί να τυπώσει ψηφιακά με εκτεταμένο χρωματικό εύρος. Αυτό τυπικά προσθέτει το Πορτοκαλί, το Πράσινο και το Βιολέ στη βασική τετραχρωμία. Και έτσι οι ψηφιακοί εκτυπωτές μπορούν πια να  αποδώσουν κοντά στο 99% των ειδικών spot χρωμάτων, και πάλι ανάλογα με το υπόστρωμα που θα χρησιμοποιηθεί.

Μεταροπές από RGB σε CMYK

Στην αναπαραγωγή φωτογραφικών στοιχείων η δυσκολία στη χρωματική διαχείριση δεν σχετίζεται άμεσα με την απόδοση των spot χρωμάτων, αλλά μάλλον με το κατά πόσο τα RGB χρώματα μετατρέπονται σε CMYK με ακρίβεια. Τα πρωτεύοντα χρώματα στο προσθετικό χρωματικό μοντέλο είναι τα Red, Green και Blue (Κόκκινο, Πράσινο και Μπλε) και αποδίδονται στην εκτύπωση με μίξη των Cyan, Magenta και Yellow (το μαύρο μελάνι ονομάζεται Κ όπως στο Key colour και δεν επηρεάζει την απόχρωση, αλλά μόνο το δυναμικό εύρος των σκουρόχρωμων περιοχών). Το χρωματικό μοντέλο CMYK είναι αφαιρετικό, οπότε τα χρώματα Red, Green και Blue είναι τα δευτερεύοντα χρώματα και δημιουργούνται από τη μίξη δύο ή περισσότερων από τα πρωτεύοντα. Αυτά τα δευτερεύοντα χρώματα έχουν χαμηλότερο χρωματικό κορεσμό από τα πρωτεύοντα και έτσι το κόκκινο, πορτοκαλί, πράσινο, μπλε, ιώδες κλπ είναι δύσκολο ή και αδύνατο, μερικές φορές, να αποδοθούν με ακρίβεια με την τετραχρωμία. Αν στην πρωτότυπη μακέτα σας υπάρχουν φωτογραφίες με πράσινη, πορτοκαλί ή βιολέ απόχρωση, θα πρέπει να συνεργαστείτε με έναν εκτυπωτή που να μπορεί να τυπώσει ψηφιακά με εκτεταμένο χρωματικό εύρος ώστε να συμπεριλάβει στην εκτύπωση τα Orange, Green και Violet εκτος από τα CMYK. Αυτή η προσέγγιση υιοθετείται από όλο και περισσότερους κατασκευαστές και ενσωματώνεται σε κάποιους ψηφιακούς εκτυπωτές.

Ένα από τα πλεονεκτήματα της ψηφιακής ως προς τη συμβατική εκτύπωση είναι το ότι τα δοκίμια μπορούν να παραχθούν από τον ίδιο εκτυπωτή που θα χρησιμοποιηθεί και για την τελική παραγωγή. Εφόσον ο εκτυπωτής με τον οποίο συνεργάζεστε χρησιμοποιεί το κατάλληλο λογισμικό προεκτύπωσης και RIP για να πραγματοποιήσει την επιθυμητή χρωματική διαχείριση, θα μπορέσετε να καθορίσετε ποιά τμήματα της δημιουργίας σας χρειάζεται να αποδίδουν επακριβώς συγκεκριμένα spot χρώματα. Εξασφαλίστε ότι τα δοκίμια (δοκιμαστικές εκτυπώσεις) εκτυπώνονται στον ίδιο εκτυπωτή που θα χρησιμοποιηθεί για την τελική παραγωγή και ελέγξτε τα προσεκτικά. Ανάμεσα στα άλλα προϊόντα ροής εργασιών της αγοράς, και εξαιρετικά δημοφιλές για παραγωγές μεγάλου μεγέθους, υπάρχει το RIP Fiery της EFI και είναι απόλυτα αποτελεσματικό στο χειρισμό spot χρωμάτων.

Ελέγξτε τη χρωματική σας αντίληψη!

Όταν αναφέραμε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν ότι μια χρωματική απόκλιση μεγαλύτερη του ΔΕ5 είναι απαράδεκτη, αυτό στην πραγματικότητα εξαρτάται από το πόσο καλή είναι η δική σας χρωματική αντίληψη. Εάν ασχολείστε πολύ με χρωματική εκτίμηση απαιτήσεων, θα πρέπει να την αξιολογήσετε, διότι μόνο το 10% ανδρών και γυναικών έχουν τέλεια χρωματική αντίληψη, ή ανώτερη ικανότητα διάκρισης χρωμάτων όπως λέγεται.

Το πιο συνηθισμένο τεστ χρωματικής αντίληψης είναι το λεγόμενο FM100, ή τεστ αποχρώσεων Farnsworth-Munsell. Αρχικά το τεστ αποτελούνταν από εκατό διαφορετικά χρωματικά δείγματα που ο λήπτης του τεστ έπρεπε να τοποθετήσει σε χρωματική σειρά. Αργότερα ανακαλύφθηκε ότι 85 δείγματα επαρκούν για την επίτευξη σταθερών αποτελεσμάτων, αλλά το όνομα παρέμεινε το ίδιο. Το FM 100 ελέγχει πολύ περισσότερα από το αν απλά έχετε αχρωματοψία. Ενώ περισσότεροι άντρες από γυναίκες έχουν αυτό που λέγεται αχρωματοψία  (χαμηλή ικανότητα διάκρισης χρωμάτων), οι περισσότεροι από εμάς, άντρες και γυναίκες, έχουμε ικανότητα χρωματικού διαχωρισμού που κυμαίνεται από σχετικά χαμηλή έως σχετικά καλή. Κάποιοι από εμάς έχουν πρόβλημα με τα πράσινα που είναι κοντινά το ένα στο άλλο, άλλοι έχουν περισσότερα προβλήματα με τις κόκκινες και πορτοκαλί αποχρώσεις και άλλοι με τόνους του μπλε. Εάν δουλεύετε το χρώμα επαγγελματικά αξίζει να κάνετε το τεστ FM 100.

Μεταμερισμός

Ωραία λοιπόν, τα δείγματα εκτυπώσεων είναι εντάξει, τα χρώματα ταυτίζονται. Αλλά ω φρίκη της φρίκης, όταν η υπέροχη εσωτερική μας διακόσμηση μπαίνει στη θέση της κατά περίεργο τρόπο τα χρώματα δείχνουν διαφορετικά! Μόλις είχατε την εμπειρία του μεταμερισμού. Αυτό το φαινόμενο εμφανίζεται όταν οι χρωστικές που χρησιμοποιούνται στις βαφές ή τα μελάνια αντιδρούν διαφορετικά στους διαφορετικούς φωτισμούς που χρησιμοποιούνται για να τα παρατηρήσουμε. Ο μεταμερισμός είναι αρκετά καλά γνωστός στον κλάδο των γραφικών τεχνών και ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που αποφασίστηκε να χρησιμοποιείται τυποποιημένο φως στα booths ελέγχου όταν αξιολογούνται οι τελικές εκτυπώσεις ως προς τα δοκίμια (δείγματα). Το ISO 3664 καθορίζει τις συνθήκες θέασης για φωτογραφίες και εκτυπώσεις χρησιμοποιώντας τυποποιημένο φωτισμό  D50 στους 5000 K. Η μονάδα Κ αντιστοιχεί στους βαθμούς Kelvin, και περιγράφει το πόσο “θερμό” ή “ψυχρό” φαίνεται το φως στο θεατή.

Εάν δουλεύετε και αξιολογείτε χρώματα επαγγελματικά, θα ήταν καλό να κάνετε το τεστ FM 100, ώστε να ελέγξετε εάν η ικανότητα χρωματικής διάκρισής σας είναι πραγματικά άψογη.

Υπάρχουν και άλλα πρότυπα όπως το D65 στους 6500 K, ένα “ψυχρότερο” φως σε σχέση με το D50, το οποίο χρησιμοποιείται στα πρότυπα RGB όπως το Adobe RGB και το sRGB. Ένα σημαντικό τμήμα των προδιαγραφών του D50 αφορά τη φασματική κατανομή και τη φωτεινότητα της φωτεινής πηγής. Τα χρώματα στις εκτυπώσεις μπορεί να δείχνουν πολύ διαφορετικά σε χώρους όπως γραφεία ή καταστήματα, ανάλογα με τη φασματική κατανομή του φωτός. Έτσι, αν ανησυχείτε για το πώς θα δείχνουν τα προϊόντα εσωτερικής διακόσμησης που σχεδιάσατε εκεί που θα εκτίθενται ή θα πωλούνται, τότε θα πρέπει να μπείτε στον κόπο να τα αξιολογήσετε επιτόπου. Δεν έχει σημασία μόνο η φασματική κατανομή του φωτός στους λαμπτήρες, αλλά επίσης πρέπει να έχουν και τη σωστή φωτεινότητα. Με πολύ χαμηλή ένταση φωτός πρακτικά δεν βλέπουμε και πολύ χρώμα.

Υπάρχουν διαθέσιμες λύσεις χειρισμού διαφορετικών φωτιστικών συνθηκών, με ρυθμίσεις ή προσαρμογές του λογισμικού που χρησιμοποιείται για χρωματική διαχείριση. Αλλά μέχρι το πρότυπο ICC να επικαιροποιηθεί, πρέπει να προετοιμαζόμαστε όσο καλύτερα μπορούμε και να αξιολογούμε τις εκτυπώσεις στο τελικό φωτιστικό περιβάλλον. Οι τροποποιήσεις που απαιτούνται αφορούν βασικά χειροκίνητες αλλαγές και μικρορυθμίσεις. Αυτό είναι κατορθωτό, αλλά χρονοβόρο. Η έκδοση 5 του προτύπου ICC που ονομάζεται και iccMAX, ίσως απλοποιήσει αυτές τις ρυθμίσεις, αλλά αυτό αφορά το μέλλον, μολονότι κοντινό.

του Paul Lindström

Πηγή: Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο https://www.fespa.com. Συντάχθηκε από την ομάδα Digital Dots που ειδικεύεται στη συμβουλευτική και αρθρογραφία γύρω από ψηφιακά πιεστήρια και την τεχνολογία εκτυπώσεων και εκδόσεων. Αυτά περιλαμβάνουν την έρευνα, έλεγχο, αξιολόγηση και υπηρεσίες περιεχομένου για εκδότες, εκτυπωτές και αγοραστές. Συνεργάζεται με διάφορες επιτροπές ανάπτυξης προτύπων ISO για την εκτυπωτική παραγωγή και το περιβάλλον και είναι διαπιστευμένοι αξιολογητές για τα ISO 12647-2 και ISO 9001 στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σουηδία. Περισσότερα για την ομάδα στο http://digitaldots.org.
Μετάφραση: Κώστας Θεοφάνους